Từ ngọn lửa không tắt đến phòng thay đồ im lặng: Khi Ariel 2026 chọn Churubusco làm lối về

Ánh đèn của một phòng thay đồ không bao giờ tắt theo lịch thi đấu. Nó chỉ mờ đi khi người ta ngừng lắng nghe. Ở Thành phố Mexico, có một không gian được gọi là Estudios Churubusco – nơi đã chứng kiến những thước phim được sinh ra từ năm 2026. Vào ngày 3 tháng 10 năm 2026, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mexico (AMACC) sẽ tổ chức lễ trao giải Ariel lần thứ 68 tại chính nơi ấy. Phóng viên thể thao thường có thói quen nhìn vào lịch thi đấu để biết mùa giải nào đang đến. Nhưng lần này, lịch không nằm trên sân cỏ. Nó nằm trong một studio điện ảnh, nơi hàng trăm nghệ sĩ sẽ tề tựu, và tôi nhận ra rằng câu chuyện về họ không khác mấy so với câu chuyện về những nữ cầu thủ tôi vẫn theo dõi suốt ba mươi năm qua. Giải Ariel lần thứ 68 không chỉ là một sự kiện điện ảnh. Đó là một tấm gương phản chiếu cách chúng ta đối xử với những người làm nghề trong im lặng. AMACC đã chọn Churubusco – một địa danh lịch sử của điện ảnh Mexico – sau ba kỳ liên tiếp tổ chức tại Jalisco. Sự trở về này mang theo một tính toán tinh tế: nơi đây vừa kỷ niệm 80 năm thành lập, và AMACC cũng tròn 80 năm. Hai tổ chức kỷ niệm cùng lúc trên một sân khấu không phải sân cỏ. Điều này khiến tôi liên tưởng đến những trận đấu được tổ chức ở một sân vận động kỷ niệm, nơi khán đài không chỉ chứa khán giả mà còn chứa ký ức. Nhưng có một điều khác biệt: ở điện ảnh, những người lao động phía sau máy quay không có bảng tỷ số để chứng minh giá trị của họ. Họ chỉ có những đề cử, những giải thưởng, và một buổi tối để thế giới nhìn thấy. Trong danh sách đề cử năm nay, bộ phim "En el camino" dẫn đầu với 13 đề cử. "Aún es de noche en Caracas" theo sau với 9 đề cử. Và "El diablo fuma (y guarda las cabezas de los cerillos quemados en la misma caja)" có 8 đề cử. Ba bộ phim, ba cách kể chuyện, ba mức độ được ghi nhận. Nhìn những con số này, tôi không nghĩ đến giải thưởng. Tôi nghĩ đến những người đã dành nhiều năm trong phòng dựng phim, những người không bao giờ xuất hiện trên poster, những người làm công việc của họ như một hậu vệ cánh trái: chạy không ngừng nghỉ, ít khi được nhắc tên, nhưng nếu thiếu họ, cả hệ thống sẽ sụp đổ. Điều khiến tôi chú ý hơn cả là thông tin về Rosita Arenas và Demetrio Bilbatúa – những người sẽ nhận Ariel de Oro, giải thưởng danh dự cho sự nghiệp. Rosita Arenas là một huyền thoại của điện ảnh Mexico. Demetrio Bilbatúa là một nhà làm phim tài liệu. Cả hai đều không còn trẻ, và cả hai đều đã dành gần trọn cuộc đời cho nghề. Trong thể thao nữ, chúng tôi có một thuật ngữ cho những người như thế: "những người giữ lửa". Họ không ghi bàn trong trận chung kết, nhưng họ là người truyền ngọn lửa cho thế hệ sau. Khi AMACC trao Ariel de Oro cho họ, đó là một sự thừa nhận rằng ngọn lửa ấy chưa bao giờ tắt. Buổi lễ sẽ được truyền hình trên Televisión Mexiquense (Kênh 34.1), TNT (truyền hình trả tiền), và HBO Max (nền tảng trực tuyến). Ba kênh, ba tầng khán giả, một sự kiện. Mô hình này không xa lạ với những giải đấu thể thao lớn: một kênh mở cho công chúng, một kênh trả tiền cho người hâm mộ cuồng nhiệt, và một nền tảng trực tuyến cho thế hệ trẻ. Điều đáng chú ý là giải Ariel chọn cách phân phối này cho một sự kiện điện ảnh – lĩnh vực mà tôi từng nghĩ chỉ dành cho những buổi chiếu phim nghệ thuật. Nhưng khi bạn muốn tiếp cận nhiều người hơn, bạn phải học cách mở nhiều cánh cửa hơn. Đó là bài học mà bóng đá nữ đã học được trong thập kỷ qua, và có vẻ như điện ảnh Mexico cũng đang học cùng lúc. Có một chi tiết tôi muốn dừng lại lâu hơn: tựa đề của bộ phim "El diablo fuma (y guarda las cabezas de los cerillos quemados en la misma caja)". Trong tiếng Tây Ban Nha, "cerillos" có nghĩa là que diêm. Nhưng đối với một người làm thể thao như tôi, từ "cerillos" gợi lên âm thanh của từ "matches" trong tiếng Anh – những trận đấu. Đó là một sự trùng hợp ngẫu nhiên thú vị, nhưng cũng là một ẩn dụ vô tình: một bộ phim về những que diêm đã cháy, được giữ lại trong cùng một chiếc hộp. Đối với tôi, đó là hình ảnh của một phòng thay đồ sau mùa giải: những ký ức, những vết sẹo, những chiến thắng và thất bại, tất cả được giữ lại trong cùng một không gian. Điện ảnh và thể thao, ở tầng sâu nhất, đều là nghệ thuật lưu giữ những gì đã qua. Nhưng có một điểm khác biệt cơ bản. Trong thể thao, kết quả được ghi lại bằng con số. Trong điện ảnh, kết quả được ghi lại bằng cảm xúc. Và cảm xúc không thể đo lường bằng bất kỳ chỉ số nào. Khi một bộ phim nhận 13 đề cử, đó không phải là kết quả của một trận đấu. Đó là kết quả của nhiều năm làm việc trong im lặng, của những đêm thức trắng, của những lần từ chối những lời đề nghị dễ dàng hơn để theo đuổi một câu chuyện khó khăn hơn. Đó là lý do tôi luôn nói với các đồng nghiệp trẻ: đừng chỉ nhìn vào bảng tỷ số. Hãy nhìn vào phòng thay đồ. Hãy nhìn vào những người không bao giờ được nhắc tên. Sự trở về của Ariel tại Churubusco sau ba năm ở Jalisco cũng mang theo một thông điệp về sự công nhận nguồn cội. Jalisco là nơi điện ảnh Mexico có những bước phát triển rực rỡ. Nhưng Churubusco là nơi nó được sinh ra. Trong thể thao, chúng ta thường nói về "trở về nhà" khi một cầu thủ trở lại câu lạc bộ đầu tiên của mình. Đó là một hành động mang tính biểu tượng hơn là chiến thuật. Nhưng đôi khi, biểu tượng lại quan trọng hơn chiến thuật. Bởi vì nó nhắc nhở chúng ta rằng dù đi xa đến đâu, chúng ta vẫn cần một nơi để quay về. Điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây không phải là danh sách đề cử. Điều tôi muốn nhấn mạnh là cách một ngành công nghiệp đối xử với những người đã làm nên nó. Ariel de Oro cho Rosita Arenas và Demetrio Bilbatúa là một hành động công nhận muộn màng nhưng cần thiết. Trong thể thao nữ, chúng tôi đã chứng kiến quá nhiều trường hợp các vận động viên nữ chỉ được công nhận sau khi họ đã giải nghệ – hoặc tệ hơn, sau khi họ đã qua đời. Điện ảnh Mexico đang làm điều đúng đắn khi trao giải thưởng danh dự cho những người còn sống. Đó là một bài học mà thể thao nên học hỏi. Buổi lễ ngày 3 tháng 10 năm 2026 sẽ không có bảng tỷ số. Sẽ không có hiệp phụ. Sẽ không có luân lưu. Nhưng nó sẽ có những khoảnh khắc mà không một chỉ số nào có thể đo lường được. Khoảnh khắc một diễn viên kỳ cựu bước lên sân khấu và nhận giải thưởng mà bà đã xứng đáng nhận từ nhiều thập kỷ trước. Khoảnh khắc một nhà làm phim tài liệu nhìn lại sự nghiệp của mình và biết rằng những thước phim ông đã quay sẽ còn được nhớ đến. Những khoảnh khắc ấy, đối với tôi, có giá trị hơn bất kỳ chức vô địch nào. Có một điều tôi luôn tự hỏi sau mỗi sự kiện lớn: liệu chúng ta có đang dành đủ sự chú ý cho những người làm công việc của họ trong bóng tối? Trong bóng đá nữ, câu trả lời thường là không. Trong điện ảnh Mexico, câu trả lời có lẽ cũng tương tự. Nhưng giải Ariel lần thứ 68, với sự trở về Churubusco và những giải thưởng danh dự cho những người đã cống hiến cả đời, ít nhất đang cố gắng thay đổi câu trả lời đó. Và đôi khi, chỉ cần một nỗ lực nhỏ như vậy cũng đủ để bắt đầu một điều gì đó lớn lao hơn. Ở tuổi 56, tôi vẫn hỏi một câu: liệu những người làm nghề trong im lặng có đang được nhìn thấy? Câu trả lời, ở Mexico City vào một đêm tháng Mười, có thể sẽ là có. Và nếu đúng như vậy, thì đó là một chiến thắng – một chiến thắng không được ghi trên bảng tỷ số, nhưng được ghi trong ký ức của những người đã chứng kiến.