Sân vận động Long An: Từ biểu tượng thể thao đến công viên cộng đồng và bài học về quản lý tài sản công

Có một khoảnh khắc mà tôi không bao giờ quên: năm 2026, khi Long An FC lần đầu tiên vô địch V.League, sân vận động tỉnh nhà rung chuyển trong tiếng reo hò của 20.000 con người. Tôi không có mặt ở đó — tôi còn là một đứa trẻ ở Đức, chưa biết Việt Nam là gì ngoài những trang sách. Nhưng khi tôi xem lại những thước phim cũ, tôi thấy một điều mà mọi sân vận động đều có ở khoảnh khắc đẹp nhất: sự sống. Hai mươi năm sau, sân vận động ấy không còn tiếng reo hò. Những bức tường bong tróc, cống rãnh hư hỏng, bê tông sân bóng nứt nẻ lộ cốt thép. Và giờ đây, một đề xuất đang được xem xét: biến nó thành công viên cây xanh. Đây không chỉ là câu chuyện về một sân vận động. Đây là câu chuyện về cách chúng ta quản lý ký ức, tài sản và trách nhiệm công. Năm 2026, sân vận động Long An được xây dựng tại phường Long An, thị xã Tân An, tỉnh Long An — một công trình thể thao hiện đại cho thời kỳ đó, với sức chứa 20.000 chỗ ngồi. Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, sân nay thuộc phường Long An, thành phố Tân An, tỉnh Tây Ninh. Với tổng diện tích khoảng 75.000 m² trên khu đất rộng 3,2 ha, khu liên hợp thể thao này bao gồm không chỉ sân vận động chính mà còn có sân phụ, nhà thi đấu đa năng, nhà thi đấu bóng chuyền và hồ bơi. Đó là một quần thể thể thao hoàn chỉnh — một tài sản mà bất kỳ tỉnh thành nào cũng mong muốn. Nhưng thời gian không tha cho ai. Sau hơn 40 năm hoạt động, sân vận động đã xuống cấp nghiêm trọng. Khán đài B có biển cảnh báo nguy hiểm do tường bong tróc. Hệ thống thoát nước hư hỏng, bể chứa vỡ, cốt thép lộ ra ngoài. Mặt sân bóng đá bê tông bong tróc, lộ cả kết cấu thép bên dưới. Rêu mốc phủ kín mặt sân và khán đài. Khu vực cầu môn xuống cấp. Và điều đáng buồn nhất: những năm gần đây, sân hầu như không còn tổ chức các sự kiện thể thao lớn. Cỏ vẫn được cắt, mặt sân vẫn được giữ tương đối bằng phẳng — nhưng chỉ để phục vụ các giải đấu nhỏ địa phương, không phải bóng đá chuyên nghiệp. Đây là vòng xoáy tử thần của cơ sở hạ tầng thể thao: ít sự kiện → ít đầu tư bảo trì → xuống cấp nặng hơn → càng ít sự kiện hơn. Sân vận động Long An đã rơi vào vòng xoáy này từ nhiều năm trước. Và khi một cơ sở thể thao không còn tổ chức được các trận đấu chuyên nghiệp, câu hỏi sống còn xuất hiện: làm gì với nó? Câu trả lời đầu tiên đến từ năm 2026. Tỉnh Tây Ninh lên kế hoạch bán tài sản, chuyển nhượng quyền sử dụng đất để lấy kinh phí xây dựng trung tâm thể thao mới. Đến tháng 8/2026, khu đất được chuyển cho Trung tâm Phát triển Quỹ đất để tổ chức đấu giá. Giá kỳ vọng: 1.822 tỷ đồng. Nhưng cuộc đấu giá không bao giờ diễn ra. Tháng 5/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy tạm dừng kế hoạch. Ngày 25/6, Thanh tra Chính phủ kết luận kế hoạch đấu giá không đúng quy định. Ngày 26/8, quyết định đấu giá chính thức bị hủy bỏ. 1.822 tỷ đồng. Đó là con số mà tôi muốn dừng lại để suy nghĩ. Trong bối cảnh ngân sách của một tỉnh cỡ trung bình ở Việt Nam, khoản thu từ bán đất công thường được dành cho các dự án cơ sở hạ tầng lớn. Sự mất mát của nguồn thu này tạo ra một khoảng trống tài khóa không nhỏ. Nhưng Thanh tra Chính phủ đã phán quyết: quy trình không đúng. Và đó là một tín hiệu quan trọng về quản trị công — cơ chế giám sát đang hoạt động, dù muộn còn hơn không. Trong bối cảnh đó, UBND phường Long An đã đề xuất một hướng đi khác: chuyển đổi sân vận động thành công viên cây xanh kết hợp quảng trường. Theo đề xuất, công viên sẽ có vòng xoay cây xanh, không gian đi bộ, thảm cỏ, cây xanh và các trang thiết bị thể thao ngoài trời. Một không gian xanh, đa chức năng phục vụ cộng đồng. Đề xuất hiện đang được UBND tỉnh Tây Ninh xem xét. Tôi đọc đề xuất này và nhìn thấy một sự tái định hình khéo léo về mặt truyền thông. Từ "mất đi một sân vận động" thành "có được một không gian cộng đồng". Từ "phá bỏ di tích thể thao" thành "hồi sinh không gian xanh". Về mặt chính trị, đây là một nước đi thông minh. Về mặt quản trị, nó giảm thiểu rủi ro pháp lý so với kế hoạch đấu giá đầy tranh cãi. Nhưng câu hỏi vẫn còn đó: ai trả tiền cho công viên? Và ai sẽ duy trì nó? Một công viên rộng 7,5 ha không tự duy trì. Nó cần ngân sách hàng năm cho cắt cỏ, tưới cây, bảo trì cơ sở hạ tầng, an ninh. UBND phường Long An — với ngân sách cấp phường vốn hạn chế — sẽ phải gánh khoản chi phí định kỳ này mà không có nguồn thu trực tiếp. Hiện tại, khu vực sân vận động đang tạo ra một số thu nhập từ cho thuê thương mại: quán ăn, cà phê, thời trang. Nếu chuyển thành công viên, nguồn thu này sẽ biến mất. Tôi đã nói chuyện với nhiều nhà quản lý thể thao ở Đức và Nhật Bản về những sân vận động cũ. Ở Đức, họ có một khái niệm gọi là "Nachnutzung" — tái sử dụng sau khi kết thúc chức năng chính. Một số sân cũ được chuyển thành bảo tàng, trung tâm thương mại, hoặc khu dân cư. Nhưng ở Việt Nam, việc chuyển đổi một sân vận động công cộng thành công viên là một hướng đi mới — và nó đặt ra những câu hỏi về quy hoạch đô thị dài hạn mà tôi chưa thấy câu trả lời rõ ràng. Nhưng có một nhóm người mà tôi nghĩ đến nhiều nhất: những tiểu thương đang kinh doanh tại sân vận động. Một người bán hàng tên Bảo cho biết nghe nói về việc chuyển đổi nhưng chưa nhận được thông báo chính thức. Anh sẵn sàng trả lại mặt bằng khi có yêu cầu. Câu trả lời của anh — bình thản, chấp nhận, không phản kháng — nói lên nhiều điều về vị thế của những người kinh doanh nhỏ trong quá trình chuyển đổi đô thị. Họ không có tiếng nói mạnh mẽ. Họ chỉ chờ đợi. Điều khiến tôi trăn trở nhất trong câu chuyện này không phải là số phận của sân vận động, mà là quá trình ra quyết định. Một tài sản công trị giá hàng nghìn tỷ đồng, tồn tại hơn 40 năm, đã bị bỏ bê đến mức xuống cấp không thể cứu vãn. Sau đó, một kế hoạch bán đất được đưa ra, bị tạm dừng, bị kết luận sai quy định, bị hủy bỏ. Và cuối cùng, một đề xuất chuyển đổi được trình lên — nhưng những người bị ảnh hưởng trực tiếp vẫn chưa nhận được thông báo chính thức. Đây không phải là câu chuyện về sự thất bại của một cá nhân hay một cơ quan. Đây là câu chuyện về sự thất bại của hệ thống quản lý tài sản công. Khi không ai chịu trách nhiệm bảo trì, tài sản xuống cấp. Khi không ai chịu trách nhiệm về quy trình, kế hoạch sai quy định. Khi không ai chịu trách nhiệm thông báo cho người dân, người dân sống trong sự bất định. Tôi nhìn vào sân vận động Long An và thấy một bài học lớn hơn cho bóng đá Việt Nam. Nhiều sân vận động tỉnh được xây dựng từ những năm 2026-2026 đang đối mặt với số phận tương tự. Khi V.League nâng cao yêu cầu cấp phép sân vận động, nhiều cơ sở cũ không đáp ứng được tiêu chuẩn. Các đội bóng phải thuê sân ở tỉnh khác, làm tăng chi phí vận hành và giảm doanh thu trận nhà. Sự suy giảm của Long An FC — từ nhà vô địch V.League 2026-2026 đến vị thế hiện tại — không thể tách rời khỏi sự suy giảm của cơ sở hạ tầng. Có một câu hỏi mà tôi muốn đặt ra cho những người ra quyết định: nếu chúng ta biết một sân vận động sẽ xuống cấp sau 30-40 năm, tại sao chúng ta không có kế hoạch bảo trì dài hạn ngay từ đầu? Ở Nhật Bản, các sân vận động được xây dựng với quỹ bảo trì định kỳ. Ở Đức, các câu lạc bộ thường tự quản lý sân nhà và coi đó là tài sản sinh lời. Ở Việt Nam, sân vận động công thường được xây bằng ngân sách nhà nước, bàn giao cho địa phương quản lý, và không có cơ chế tài chính để duy trì chúng sau nhiều thập kỷ sử dụng. Khoảnh khắc mà tôi nhớ nhất khi viết bài này không phải là những con số hay sự kiện. Đó là hình ảnh một sân vận động 20.000 chỗ ngồi — từng là niềm tự hào của thể thao địa phương — giờ đây im lặng, rêu phong, chờ đợi một quyết định về số phận của mình. Những bức tường bong tróc không chỉ là bê tông mục nát; chúng là biểu tượng của sự lãng quên có hệ thống. Nhưng có lẽ, như tôi đã học được từ những trận thua ngược của đội tuyển Nhật Bản, mất mát không phải là điểm dừng — mà là chỗ rẽ để thấy mình rõ nhất. Sân vận động Long An có thể trở thành một công viên xanh đẹp, nơi trẻ em chơi đùa và người già đi bộ. Nhưng nếu chúng ta không học được bài học về quản lý tài sản công từ câu chuyện này, những sân vận động khác sẽ rơi vào vòng xoáy tương tự trong 20 năm nữa. Và đó mới là câu hỏi thực sự: liệu chúng ta có đang xây dựng những sân vận động mới với một kế hoạch cho tương lai của chúng, hay chúng ta chỉ đang tạo ra những di sản xuống cấp cho thế hệ sau? Sân vận động Long An không chỉ là một công trình thể thao. Nó là một tấm gương phản chiếu cách chúng ta quản lý những gì thuộc về tất cả mọi người. Trái bóng lăn vào lưới ai cũng thấy — nhưng chỉ người kể chuyện biết nó lăn vào tim ai. Và hôm nay, trái bóng đã lăn vào tim tôi, nhắc tôi rằng có những pha đi bóng không để ghi bàn — mà để nhắc ta vì sao mình yêu trái bóng đến thế.