An Se-young và danh hiệu thứ mười: kỷ lục được giành ở vùng chuyển tiếp

Odense, tối 18 tháng 10. Tôi ngồi trước màn hình ở Incheon, ly cà phê đã nguội từ lúc nào, nhìn An Se-young dẫn 18-15 ở ván đầu trận chung kết Denmark Open. Trong tai nghe, người bình luận bản địa đã bắt đầu nói về danh hiệu thứ mười, về một cột mốc chưa từng có trong kỷ nguyên BWF. Rồi Akane Yamaguchi gỡ từng điểm một. 19-19. 20-20. 21-23.

Ván đầu tuột khỏi tay An đúng vào lúc cô kiểm soát trận đấu rõ nhất. Tôi ngồi im khá lâu sau pha cầu cuối. Không hẳn vì tiếc. Mà vì tôi nhận ra mình đang xem một thứ rất quen: một tay vợt phòng ngự hàng đầu thế giới tự làm khó mình ở chính khoảng không gian mà cô giỏi nhất.

Cần đặt trận này vào đúng chỗ của nó. Denmark Open thuộc nhóm Super 750, tổ chức ở Odense, khép lại ngày 18 tháng 10. Ba ngày sau, từ 20 tháng 10, French Open khởi tranh. Nghĩa là An Se-young bước vào tuần thứ hai của một chuỗi thi đấu dày, nơi mỗi danh hiệu thêm vào vừa là một dòng trong bảng thành tích, vừa là một lớp tải trọng lên cổ chân, lên đầu gối, lên toàn bộ hệ vận động của một người mới hai mươi ba tuổi.

Đối thủ của cô, Akane Yamaguchi, không phải người lạ. Đây là cặp đấu đã thành kinh điển của cầu lông nữ đương đại. Yamaguchi đánh bằng tốc độ, bằng nhịp liên tục, bằng những đợt tấn công dồn dập không cho đối phương lấy lại hơi. An Se-young đánh bằng khả năng cứu cầu, bằng sự kiên nhẫn, bằng cách biến mỗi pha cầu dài thành một cuộc tra tấn tâm lý.

Trước trận chung kết này, theo dữ liệu tôi ghi lại trong sổ tay, An đã thắng Yamaguchi năm trận chung kết liên tiếp và đang có chuỗi mười trận thắng. Đó là dữ kiện đáng chú ý. Nhưng phần thú vị hơn nằm ở chỗ khác: Yamaguchi vẫn bước vào với đúng lối chơi ấy.

Về mặt lịch sử, kỷ lục số danh hiệu trong một mùa ở nội dung đơn nữ từng gắn với những tên tuổi như Susi Susanti của Indonesia hay Carolina Marin của Tây Ban Nha, người đã giải nghệ hồi tháng Ba. Tôi không có trong tay bảng đối chiếu đầy đủ giữa các kỷ nguyên, nên tôi không dựng một kỷ lục trên nền số liệu mình chưa kiểm chứng. Với tôi, con số mười chỉ có nghĩa khi nó được nhìn cùng cách nó được tạo ra.

Hãy đọc ba ván như ba chương của cùng một câu chuyện chiến thuật.

Ván một, An dẫn 18-15 rồi thua 21-23. Đây là dữ kiện quan trọng nhất của cả trận, và cũng là dữ kiện bị bỏ qua nhiều nhất khi người ta ca ngợi danh hiệu thứ mười. Khi một tay vợt phòng ngự dẫn điểm ở cuối ván, phản xạ tự nhiên là giữ cầu, đưa cầu vào thế an toàn, chờ đối phương mắc lỗi. Nhưng chờ đối phương mắc lỗi với một tay vợt tấn công tốc độ cao ở đẳng cấp ba người mạnh nhất thế giới là một canh bạc có tỷ lệ nghịch. Yamaguchi chỉ cần ba pha cầu đúng nhịp là đổi chiều cả ván.

Ván hai, An bị dẫn 11-13 rồi ghi liền bảy điểm, khép ván 21-14. Ván ba, cô bị dẫn 12-9, cổ chân đau, phải điều chỉnh cách di chuyển, rồi lại ghi liền bảy điểm để lên 16-12 và đóng ván 21-18.

Hai chuỗi bảy điểm trong hai ván khác nhau. May mắn không giải thích được điều đó. Đó là một cơ chế. Và cơ chế ấy vận hành đúng theo bản chất lối chơi của An: hấp thụ áp lực, sống sót qua giai đoạn bị dồn, rồi phản công đúng lúc đối thủ hụt nhịp.

Điều làm nên chiến thắng của An Se-young ở Odense không phải những pha tấn công đẹp, mà là vùng chuyển tiếp giữa phòng ngự và phản công — nơi cô biến sức ép của đối phương thành đà cho chính mình.

Chỗ này nói lên nhiều điều về cầu lông nữ hiện tại. Trong khoảng năm năm trở lại đây, lối chơi nữ đỉnh cao dịch dần về phía tấn công sớm: ba đường cầu đầu tiên quyết định, giao cầu ngắn, đẩy cầu nhanh, tìm điểm trước khi đối phương kịp vào nhịp. An Se-young là một trong số rất ít người vẫn giữ được đỉnh cao bằng mô hình ngược lại — phòng ngự làm nền, phản công làm mũi nhọn. Trong nhóm đầu, cô gần như đơn độc với kiểu chơi này.

Sự đơn độc ấy có giá. Kiểu chơi hấp thụ áp lực đòi hỏi khả năng di chuyển ngang ở mức ưu tú, khả năng lặp lại nước chạy nước rút hàng chục lần trong một ván, và quan trọng nhất: một nền thể lực không được phép có lỗ hổng. Ván ba ở Odense cho thấy lỗ hổng ấy hiện ra đúng chỗ người ta lo nhất.

An đau cổ chân. Cô chạm tay vào vùng ấy nhiều lần. Cô điều chỉnh cách di chuyển. Nhưng cô không đổi lối chơi. Cô vẫn phòng ngự, vẫn kéo dài pha cầu, vẫn chờ.

Điều chỉnh giữa trận của An ở Odense mang tính thể chất, không mang tính chiến thuật. Cô không đổi cách giao cầu, không đổi nhịp độ, không đổi lựa chọn đường cầu. Cô chỉ quản lý tải trọng trong cơn đau. Với một người chỉ có băng ghi hình và không có dữ liệu cảm biến, đây là suy luận, không phải kết luận.

Tôi viết câu đó rồi ngồi nhìn lại nó khá lâu. Có một thời tôi kết luận nhanh hơn nhiều. Tôi đã nói lời xin lỗi trên sóng trực tiếp, nhưng phải mất nhiều năm sau mới xin lỗi chính mình. Từ sau đêm đó, tôi tập thói quen đặt câu hỏi ngược lại chính mình trước khi đặt câu hỏi về nhân vật. Liệu chúng ta có đang vội kết luận? Liệu tôi đang nhìn thấy một chấn thương, hay đang nhìn thấy điều mình muốn thấy?

Và đây là chỗ bảng số liệu im lặng theo cách khiến tôi băn khoăn nhất. Tôi không có tốc độ cầu của An. Tôi không có phân bố độ dài pha cầu. Tôi không có tỷ lệ lỗi tự đánh hỏng, không có tỷ lệ thắng điểm ở lưới. Tất cả những gì tôi có là hình ảnh, nhịp điệu, và ký ức về hàng trăm trận đã xem. Khi bảng số liệu im lặng, trái tim tôi bắt đầu biết lắng nghe.

Nhưng lắng nghe trái tim không có nghĩa là né câu hỏi khó.

Có một cách đọc trận đấu này mà tôi nghĩ đúng hơn cách đọc đang lan truyền. Cách đọc phổ biến: An Se-young thắng vì bản lĩnh, vì đẳng cấp, vì cô ấy là số một. Cách đọc ấy không sai. Nó chỉ dừng quá sớm. Nó biến một vấn đề chiến thuật thành câu chuyện về phẩm chất cá nhân, và khi làm vậy, nó che mất điều đáng lo.

Điều đáng lo là: Yamaguchi đã thua An năm trận chung kết liên tiếp và mười trận liên tiếp, vậy mà ở Odense cô vẫn bước vào với đúng một kế hoạch tấn công tốc độ. Không có nhiều phương án cầu rơi. Không có nhiều pha lên lưới trước để cắt pha cầu dài. Không có nỗ lực rõ rệt nào nhằm tước đi của An cái pha cầu thứ tư, thứ năm — những pha mà An gần như luôn thắng.

Tôi không có quyền kết luận về ban huấn luyện Nhật Bản. Tôi không ngồi trong phòng họp của họ. Nhưng nhìn từ ngoài, qua nhiều trận, tôi thấy một dạng bế tắc mang tính cấu trúc: một tay vợt tấn công đẳng cấp thế giới đang bị khóa bởi một hồ sơ đối thủ mà cô chưa có lời giải. Nếu điều đó đúng, thì vấn đề của Yamaguchi không nằm ở phong độ. Nó nằm ở kiến trúc.

Còn với An, có một rủi ro khác, ít được nói tới. Cách cô thắng — hấp thụ, sống sót, phản công — là cách đắt nhất về thể chất để thắng một trận chung kết ba ván. Nó tối đa hóa số danh hiệu và đồng thời tối đa hóa tải trọng tích lũy lên khớp. Mỗi kỷ lục đều có hóa đơn. Câu hỏi là hóa đơn ấy đến lúc nào, và ai là người ký.

Tám năm sống ở Incheon dạy tôi rằng người Hàn nói về kỷ luật theo cách rất riêng — như một món nợ phải trả, chứ không phải một món quà được tặng. Nhìn An Se-young thi đấu, tôi thấy dấu vết của cách nghĩ ấy trong từng pha cứu cầu. Và tôi cũng thấy sự cô đơn phía sau nó, thứ mà người trong cuộc quá quen nên không còn nhận ra.

Tôi đã học được điều này từ một người tuyển trạch viên già ở Busan, người đã gọi cho tôi lúc nửa đêm trong mùa giải bị hoãn vì dịch bệnh. Sân vận động trống vắng đến nao lòng, nhưng tiếng gọi lúc nửa đêm từ Busan vẫn vang vọng trong tôi. Ông nói về một cậu bé mười sáu tuổi mà ông đã xem bốn mươi trận, và về việc phải kiên nhẫn thế nào trước một tài năng trẻ. Tôi giữ nguyên tinh thần đó khi viết về An Se-young hôm nay: cô ấy hai mươi ba tuổi, và cô ấy đang mang trên lưng một khối lượng thi đấu mà không ai nên mang một mình.

An Se-young đã phá kỷ lục. Cô có danh hiệu thứ mười trong mùa, và từ ngày 20 tháng 10, ở Paris, cô lại bước vào sân với cơ hội nâng cột mốc ấy lên mười một. Tôi sẽ xem. Nhưng tôi sẽ xem khác đi — ít nhìn bảng thành tích hơn, và nhìn nhiều hơn vào cách cô bước vào pha cầu đầu tiên, cách cô chạm tay vào cổ chân sau mỗi pha dài, cách cô chọn giữa giữ cầu và kết thúc.

Cú sốc Incheon dạy tôi rằng có những bàn thắng nằm ngoài mọi mô hình dự đoán — giống như có những nỗi đau nằm ngoài mọi biểu đồ.

Một kỷ lục không nói cho chúng ta biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Nó chỉ nói rằng một người đã đi xa hơn những người khác, trong một khoảng thời gian, bằng một cách mà không ai bắt chước được. Phần còn lại vẫn đang được viết, và người viết nó là chính cô ấy, từng pha cầu một.